NOU, IK BEN NOG NOOIT IN SPANJE GEWEEST*
*CW: geweld, discriminatie, seksuele aanranding
Ik ben ook nog nooit in Oklahoma geweest…
Ik betwijfel of veel mensen het nummer van Three Dog Night kennen waar ik het over heb, maar het spookt al een paar weken door mijn hoofd sinds ik in Madrid ben aangekomen. Sterker nog, ik ben niet alleen al eerder in Spanje geweest, ik ben er vorige maand onverwacht naartoe verhuisd. Misschien weet je het al, maar er is een woningcrisis in Amsterdam (en Nederland in het algemeen), en ik zat op het laatste moment zonder onderhuurcontract. Weer zo’n expat die er domweg op gebrand is zich te vestigen in een van de duurste steden van Europa. Gooi alsjeblieft met je tomaten.
Een reeks vertragingen door de Straat van Hormuz, waardoor het behoorlijk lastig was om Zuid-Afrika te verlaten, en een oude vriend uit de Verenigde Staten brachten me ertoe om plotseling van koers te veranderen en in plaats van Nederland naar Spanje te reizen. Dit viel toevallig samen met het ILGA-rapport van 2026 over LHBTI rechten in Europa, waarin Spanje bovenaan staat. Als politicoloog en queer immigrant in Spanje zal ik de nieuwe ranglijst analyseren, met name de veranderende situatie rond transrechten in Europa.
SPANJE VERSLAAT MALTA
Diverse andere publicaties hebben bericht over de nieuwe ranglijst, waarbij vooral de nadruk ligt op het feit dat Malta niet langer tien jaar lang de meest LHBTIQ+ vriendelijke natie van Europa is. De scores worden berekend op basis van zeven verschillende categorieën van wettelijke bescherming, voornamelijk gericht op antidiscriminatiebeleid en bescherming tegen haatmisdrijven en haatzaaiende uitingen. De top vijf landen is gelijk gebleven aan die van vorig jaar, hoewel Spanje van de vijfde naar de eerste plaats is gestegen met een score van 88,7%, en Malta nu op de tweede plaats staat met slechts één procentpunt minder, namelijk 87,73%. IJsland is op de derde plaats gebleven, gevolgd door België dat van de tweede naar de vierde plaats is gezakt, en Denemarken dat van de vierde naar de vijfde plaats is gedaald.
De verschuiving in de top 5 komt voort uit een gelijktijdige, wijdverspreide achteruitgang van de democratie en beleid stagnatie, met name in Malta, waar voorgestelde antidiscriminatie kaders sinds 2019 onafgebroken zijn blijven liggen. De opmars van Spanje naar de top is daarentegen het resultaat van aanzienlijke inspanningen van de Spaanse regering om de wettelijke bescherming te verbeteren, conform de toezeggingen die in 2023 zijn gedaan. Katrin Hugendubel, adjunct-directeur van ILGA-Europe, prees de Spaanse prestaties voor trans personen en benadrukte met name de nationale inspanningen om extreemrechtse anti-trans sentimenten te bestrijden, de oprichting van een nieuwe antidiscriminatie autoriteit en het depathologiseren van trans identiteiten in de gezondheidszorg.
Hoewel Spanje zeker lovenswaardige juridische vooruitgang heeft geboekt, bestaat er nog steeds een kloof tussen beleid en praktijk. Het Estado LGTBI+ 2026 rapport meldt dat 54% van de queer personen in Spanje het afgelopen jaar te maken heeft gehad met een vorm van geweld of een haatmisdrijf. Dit is een stijging ten opzichte van voorgaande jaren, en hoewel een aanzienlijk deel van de Spaanse bevolking zich op de een of andere manier identificeert als queer, met name onder jongere generaties, blijft er een zorgwekkende trend van toenemende mishandeling en intimidatie bestaan. De afgelopen jaren zijn er in Spanje zeer progressieve wettelijke beschermingsmaatregelen ingevoerd, waaronder de Strategie voor Gelijke Behandeling en Non-discriminatie 2024 en de Strategie voor Sociale Inclusie van Transpersonen 2025. Meer dan tweederde van de door de overheid ondervraagde LGTBI+ personen gaf echter aan dat, ondanks de nieuwe wettelijke kaders, haatmisdrijven en geweld gelijk zijn gebleven aan de situatie vóór de wetgeving of zelfs zijn toegenomen.
Samenvattend, hoewel het ILGA-rapport zeker waarde heeft, is de bewering dat Spanje plotseling het meest LHBTIQ+ vriendelijke land van Europa is op basis van alleen wettelijke bescherming onjuist. De Spaanse staat is zich bewust van de ongelukkige kloof tussen de wettelijke kaders en de ervaringen van burgers. Spanje scoorde 100% in de ILGA-categorieën Familie, Maatschappelijke Zaken en Asiel, en 98% in Gelijkheid en Non-discriminatie. Hoewel Spanje de hoogste gecombineerde score heeft over alle zeven categorieën, is IJsland het land met de meeste specifieke bescherming voor trans personen.
ANALYSE VAN TRANSGENDERBELEID
IJsland heeft specifiek wetten tegen haatmisdrijven en haatspraak die transgender identiteiten beschermen en scoort bovendien 100% in de categorie ‘wettelijke gendererkenning’. Het enige andere land in de top 5 dat ook 100% scoort in deze categorie is Malta. Spanje, België en Denemarken erkennen non-binaire identiteiten niet en hanteren leeftijdsbeperkingen voor transities en/of naam- en geslachtsveranderingen. IJsland, Malta en Spanje zijn de enige drie landen die medische interventie bij intersekse personen zonder geïnformeerde toestemming verbieden. Helaas voldoet dit nog steeds maar aan 1 van de 4 criteria in de categorie ‘intersekse’.
De Trans Rights Index & Map (TGEU) van 2026 ondersteunt eveneens het idee dat, hoewel de wettelijke bescherming op papier is veranderd, er in Europa en Centraal-Azië geen duurzame of betekenisvolle politieke vooruitgang is geboekt. De meeste wetgeving is afkomstig van activisten en rechterlijke uitspraken, in plaats van van de staat zelf, die vaak terughoudend of apathisch is gebleven ten aanzien van de toename van geweld tegen trans personen. Deze toename vindt wereldwijd in een alarmerend tempo plaats, parallel aan de achteruitgang van de democratie.
Net als de brede bescherming van LHBTIQ+ rechten in Spanje, laat de ervaring van trans personen zien dat zelfs progressieve wetgeving, wanneer deze wordt aangenomen, de levenskwaliteit van deze personen steeds minder adequaat verbetert. De kaart van dit jaar documenteerde “gerichte en opzettelijke terugval” in het beleid, waarbij consequent gebruik werd gemaakt van grondwetswijzigingen om de rechten en het bestaan van trans personen te beperken, in te trekken en te criminaliseren.
Oost-Europa en Centraal-Azië zijn de laatste tijd bijzonder onrustig, wat TGEU in verband brengt met Russische invloed, met name in Slowakije en Wit-Rusland, en tot voor kort ook in Hongarije. Daarnaast is het onmogelijk om de afnemende rechten van trans personen in Europa te bespreken zonder het Verenigd Koninkrijk te noemen. Ooit bovenaan de ILGA-ranglijst stond het VK, maar met al zijn recente regressieve wetten bevindt het zich nu relatief in het midden, op de 22e plaats van de 49 landen, een positie die gelijk is gebleven aan die van vorig jaar.
HET IS NIET ALLEMAAL ZO
Beste lezer, laten we even op adem komen, want ik beloof dat we, ondanks het slechte nieuws, ook een aantal baanbrekende uitspraken zullen noemen die te danken zijn aan activisten en het Hof van Justitie van de Europese Unie (CJEU).
Terzijde, hoewel Slowakije misschien niet bepaald transvriendelijk is, wil ik toch even zeggen dat mijn favoriete kunstmuseum van de afgelopen tijd de Slowaakse Nationale Galerij in Bratislava was, en ik kan de werken van de Slowaakse kunstenaar Dušan Králik van harte aanbevelen. Het SNG ligt toevallig ook om de hoek van kattencafé MON AMI, waar katten uit Oekraïne worden opgevangen.
Goed, terug naar het nieuws. Ik had positief nieuws beloofd, dus laat me vier belangrijke recente uitspraken van het Hof van Justitie van de EU samenvatten:
- Individuen moeten gemakkelijk gendergerelateerde gegevens kunnen corrigeren
- Officiële documenten moeten de geleefde genderidentiteit weerspiegelen
- Sterilisatie kan niet vereist zijn voor het wijzigen van geslachtskenmerken, en
- De EU-waarden en wetgeving inzake seksediscriminatie omvatten trans personen zonder uitzondering
Samenvattend, dit jaar is er een alarmerende hoeveelheid wetgeving en grondwetswijzigingen doorgevoerd die de rechten van trans personen op het Europese continent ondermijnen en zelfs terugdraaien. Tegelijkertijd zien we echter ook aanzienlijke inspanningen van verschillende regeringen om de bescherming van alle queer personen te vergroten, met name in Spanje. Deze overwinningen voor de rechten van queer personen, en dan vooral voor de trans gemeenschap, komen helaas vaak van trans activisten en individuen zelf, in plaats van van de overheid.
Daarnaast bestaat er een kloof tussen de geschreven wetgeving en de handhaving ervan, waardoor de ervaringen van queer en trans personen vaak gelijk blijven of zelfs verslechteren, ondanks nieuwe beschermingsmaatregelen. Om deze en andere redenen is een meting van de acceptatie van queer en trans personen op basis van wetgeving alleen ontoereikend.
Wat we beschouwen als een “overwinning” voor queer en transrechten is op zijn best een minimaal resultaat en een direct gevolg van het huidige wereldwijde politieke klimaat dat steeds onstabieler voor ons wordt. Beste lezer, we voeren een Sisyphus en bergopwaartse strijd. Ondanks de verschrikkingen blijf ik optimistisch. Er is hoop, en trans vreugde zal blijven bestaan.
MIJN EIGEN GEDACHTEN OVER SPANJE
Ten eerste: het is echt bloedheet. Ten tweede: ik ben trots en heel zichtbaar transgender, en ondanks mijn vreselijke Spaans, neon groene haar, overvloed aan tatoeages en piercings, en al die dingen waardoor mensen staren, is iedereen ontzettend aardig geweest.
Er zijn een paar tienerjongens die regelmatig naar mijn benen proberen te kijken als ik naar de supermarkt ga, maar zelfs zij zijn onschuldig vergeleken met het geweld en de uitsluiting die ik elders heb meegemaakt. Met andere woorden, geen enkel land is perfect, maar ik heb Spanje tot nu toe als vrij relaxed ervaren.
Misschien is deze grap wat te cynisch, maar ik blijf nu eenmaal een beetje gek; ik ben zelfs niet eens seksueel lastiggevallen door de beveiliging op het vliegveld in Madrid! Het is oké, je mag erom lachen. Ik geef je hierbij expliciete toestemming *stel je hier een duim omhoog emoji voor*.
Mijn eerder genoemde vriend uit de Verenigde Staten, die zo vriendelijk was om me een paar dagen voor mijn aankomst in huis te nemen, woont hier nu al meer dan een jaar. Als gender non-conforme zwarte persoon verliet diegene de VS vanwege Trump 2.0, na direct raciaal en queer geweld te hebben ervaren onder Trump 1.0. Spanje is voor hen een veilige haven geweest, maar niet per se een uitbundig homoparadijs; en toch vele malen beter dan de VS. Ik ben zelf jaren geleden vertrokken en ik vind het beangstigend hoeveel anti-transgenderwetgeving en geweld er onder Trump 2.0 is, en wat de gevolgen daarvan zijn voor de wereldpolitiek.
Ik zal niet negatief eindigen, beste lezer, dus laten we ondanks alles nog enkele andere trans prestaties vieren.
Tsjechië vereist geen operaties en sterilisaties meer, Oostenrijk heeft wettelijk erkende non-binaire gender aanduidingen ingevoerd en Albanië heeft nieuwe bescherming voor genderexpressie en identiteit geïntroduceerd in afwachting van toetreding tot de EU. Ten slotte is het in Polen niet langer nodig dat trans personen hun ouders aanklagen om hun geslacht wettelijk te laten wijzigen; dat was echt bizar om te ontdekken, heel veel liefde voor mijn Poolse trans familie.
Kortom, de situatie mag er juridisch en politiek gezien dan wel somber uitzien, maar we hebben elkaar, en het is door hoop, vreugde en saamhorigheid dat we deze wereld opnieuw vorm zullen geven.
Dit was Mia Mature, tot later.
Euphamia Mature (they/she) is a girlboy from Newark, New Jersey. They have a bachelor’s in Political Science from Miami University and are in the final semester of an international master’s in Diplomacy at the School for International Training. When she is not reading, researching, country-hopping, or writing, she enjoys playing Digimon, collecting tattoos, and dancing to noise music in abandoned warehouses. You can find their poetry performances on YouTube @n30nf41ry.