‘Goedemorgen eh..mevrouw?’ – E-learningtool voor baliemedewerkers

Tekst Meike van der Lippe

In het Utrechtse stadskantoor werd in 2016 tijdens een ‘Transgenderplein’ (een thematische bijeenkomst georganiseerd vanuit de gemeente) geconstateerd dat er veel behoefte bestond onder sociale professionals en baliemedewerkers, aan meer kennis over genderdiversiteit en vooral aan handvatten in de  communicatie hierover. Op dit Transgenderplein ontstond het idee om professionals door middel van gespeelde situaties inzicht te geven in de do’s en don’ts in dienstverlenende gesprekken met transpersonen. De Gemeente Utrecht is daarop een werkgroep gestart met de opdracht een e-learningtool te ontwerpen, bedoeld om handelingsverlegenheid op te lossen. Deskundigheid werd verleend door Transvisie, TNN (Transgender Netwerk Nederland), Movisie, Indigo Midden Nederland, en de audiovisuele productie werd toevertrouwd aan de Transketeers. Al snel is dit Utrechtse initiatief omarmd door de volledige G4 (Utrecht, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag). Ook een aantal andere gemeentes schaart zich achter het project en werkt actief mee aan de ontwikkeling van de tool. De intentie is om het online instrument landelijk in te zetten. Op ComingOutDay (11 oktober 2018) is de lancering.

Voormalig wethouder Diversiteit van de gemeente Utrecht Kees Diepeveen is enthousiast over het project: ‘De lhbt+-vertegenwoordigers binnen onze ambtenarenorganisatie hebben dit project aangezwengeld. Dat de doelgroep zelf bij de ontwikkeling van deze tool betrokken is, is essentieel. Met TNN hebben we eerder samengewerkt bij de invoering van de genderneutrale toiletten in al onze gemeentelijke gebouwen, waarmee Utrecht de eerste was. Het jonge bedrijf de Transketeers is ervaringsdeskundig en heeft een heel verfrissende aanpak. Indigo Midden Nederland heeft als zorginstelling veel ervaring met psychische problematiek van transgender personen, en Movisie adviseert gemeenten bij het agenderen van genderdiversiteit en zal een rol spelen bij het landelijk implementeren.

De e-learningtool is toegespitst op de handelingsverlegenheid die soms voorkomt onder ambtenaren in publieke functies, zoals bij Burgerzaken. Maar de gebruiker kan ook een medewerker van UWV zijn of van een woningcorporatie. Hoe te communiceren bij onzekerheid over iemands genderidentiteit, dat willen we overbrengen. Daarbij is het voordeel van e-learning dat het zowel individueel als in werkoverleg gemakkelijk toepasbaar is. Je denkt bijvoorbeeld nog eens na over een situatie met een transpersoon die je net hebt meegemaakt en kunt dan meteen even online kijken: “Hoe zat het ook alweer?”, “Heb ik dit nou goed gedaan?” Het leent zich ook uitstekend voor intervisie-achtige dingen: met je collega’s een fi lmpje bekijken en dat vervolgens bespreken.

De e-learningtool is interactief: je krijgt een nagespeelde situatie te zien, en moet dan beslissen: “Wat zou ik doen?” Vervolgens krijg je de feedback “Goed, je hebt dàt gekozen, dít is het verloop”, en “Dit zou er gebeurd zijn als je iets anders had gekozen”. Het gaat om handen-in-het-haar-situaties. Een basaal voorbeeld is dat een ambtenaar iemand ziet binnenkomen in een spreekkamer en niet zeker weet welke genderidentiteit deze persoon heeft. Wat doe je dan? Kies je ervoor om de aanspreekvorm ‘meneer’ of ‘mevrouw’ te vermijden? Vraag je om iemands identiteitspapieren (en dan is het nog maar de vraag of die kloppen)? Of zeg je: “Hoe wilt u aangesproken worden?”

De filmpjes proberen het omgaan met genderdiversiteit en het bespreken ervan gewoon te maken. Laten zien dat je ook kan zeggen: “Ik vind dit even lastig, ik weet het even niet.” Het benoemen, op een manier die ruimte laat. Ruimte voor mensen om zelf aan te geven hoe zij gezien en aangesproken willen worden. De nagespeelde situaties zijn heel herkenbaar, uit het leven gegrepen.
Met de tool willen we ook de kennis over termen vergroten. Genderidentiteit, trans, nonbinair; het is goed als mensen die publieksfuncties vervullen daar een beetje in thuisraken. Dat je in ieder geval weet waar je het over hebt.

Ons ideaal is dat deze tool straks beschikbaar komt voor alle gemeentes in Nederland. Er wordt nu een aantal maanden getest hoe het materiaal valt bij transpersonen en hoe het werkt voor de gebruikers. De gemeenten die zich al hebben aangemeld – Den Bosch, Oss, Leeuwarden, Zoetermeer en Dordrecht – werken aan deze testfase mee. Ik kan me voorstellen dat de tool ook de vraag zal creëren naar een toepassing in het onderwijs en andere werkvelden. Op een basaal niveau zet de tool bewustwording in gang over de werking van communicatie. In de huidige nieuwe raadsperiode werken wij, met de zeventig lhbt+-organisaties die Utrecht rijk is, samen aan een nieuwe regenboogagenda voor de komende jaren.
De nadruk ligt daarbij op het verbreden van het inclusieve beleid naar de sport, horeca, het bedrijfsleven en het onderwijs. Onze ambitie is: van gemeente naar gemeenschap. We streven naar meer commitment vanuit de hele stad, en ik heb sterk het gevoel dat daar de tijd rijp voor is. Acceptatie en het tegengaan van discriminatie worden breed gedragen in de samenleving’.

 

Foto Anna van Kooij