Alex Bakker – een buitengewoon historicus

Tekst Alex Kain en Mees Roelofs

Historicus en schrijver Alex Bakker (1968) houdt zich al tijden bezig met een specifiek deel van de geschiedenis: dat van transgender personen in Nederland. Het is voor het eerst dat hierover een boek wordt gepubliceerd.

Wij interviewen Alex Bakker als hij even in Amsterdam is. Een groot deel van zijn tijd brengt hij namelijk door in zijn tweede woon- en werkstad Berlijn. En passant spijkert Bakker onze kennis een beetje bij van de nationale en internationale transgender geschiedenis. Dat de transgender geschiedenis in Nederland slecht is gedocumenteerd, noemt Bakker – zelf transman – een uitkomst. Hierdoor kan hij totaal nieuw onderzoek doen en zijn eigen stempel op de geschiedschrijving drukken. Als wij hem ontmoeten, bevindt hij zich midden in zijn schrijfproces. Zijn boek begint bij de eerste berichtgeving over transseksuelen, in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Bakker bespreekt wat de medische mogelijkheden waren en hoe die zich ontwikkelden. Er is weinig informatie te vinden over de periode van vóór de Tweede Wereldoorlog. Het concept transseksualiteit bestond toen nog nauwelijks. Mensen konden zich dus niet als zodanig identificeren. Bakker: ‘Als historicus kun je dan geen correct beeld schetsen: mag je over iemand die honderd jaar geleden leefde, beweren dat hij of zij transgender was?’

Alex Bakker

Bakker werkt aan uitgebreide portretten van overleden Nederlandse transgender personen van het eerste uur. Daarnaast heeft hij veel bekende en minder bekende transgenders geïnterviewd en laat hij ook psychologen, artsen en politici aan het woord. Het doel is een boek dat voor een breed publiek toegankelijk is. Een bijzondere beleving vond Bakker het lezen van de brieven gericht aan ‘s werelds eerste bekende transvrouw de Deense Christine Jorgensen. Hij kreeg hiervoor toestemming van de Royal Danish Library in Kopenhagen. Veel mensen schreven haar woorden van herkenning: ‘Ik dacht dat ik de enige was tot ik uw verhaal las’, ‘Nu weet ik dat het bestaat en dat er een oplossing is’. Ook las Bakker fanmail van mensen die aangeven niet dezelfde gevoelens te hebben als Jorgensen maar wel graag getuigen van hun bewondering voor haar moed om de geslachtsveranderende operatie te ondergaan en met haar transitieverhaal naar buiten te treden.

Wat Bakker naast deze specifieke support signaleert, is het overwegend veroordelende sentiment dat hij kon opmaken uit zijn research. Vijftig, zestig jaar geleden werd er zeer denigrerend over transgenders gedacht, gesproken en geschreven. Bakker vindt het belangrijk te doorgronden waarom de reactieszo negatief waren en wat dit zegt over de tijdgeest. ‘Veel heeft te maken met gebrek aan kennis, angst voor en afkeer van datgene wat men niet kan plaatsen’.

Bakker pluist de komende maanden nog menig archief uit. Naar verwachting zal zijn boek Transgender in Nederland, een buitengewone geschiedenis in januari 2018 worden uitgegeven.

 

I’M A WOMAN NOW

Bakker verzorgde de research voor de documentaire I am a woman now (2011) van Michiel van Erp. In deze film worden vijf transseksuele vrouwen geportretteerd die tussen eind jaren ‘50 en begin jaren ’70 in Casablanca geopereerd zijn in de illegale praktijk van gynaecoloog Georges Burou.

ANDERE TIJDEN

Voor het televisieprogramma Andere Tijden droeg Bakker het idee aan voor de aflevering Transgender Pioniers (2013). In samenwerking met de redactie verrichtte hij de research. Het programma zoomt in op het maatschappelijke onbegrip dat tot aan de jaren ’70 leefde ten opzichte van transseksualiteit. Het toont verder de medische ontwikkelingen daarna, als het VUmc in Amsterdam de eerste transgenderkliniek ter wereld met een eigen hoogleraar transseksuologie krijgt.

MIJN VALSE VERLEDEN

In 2014 verschijnt Mijn Valse Verleden: het autobiografische verhaal van Alex Bakker waarin hij vijftien jaar na zijn transitie terugblikt op de pijnlijke periode van zijn jeugd. ‘Hoe was het om verraden te worden door je lichaam, om onmetelijk jaloers te zijn op jongens, en om te beslissen dat alles anders moest?’.

TRANSIT HAVANA

Bakker schreef het scenario voor de in 2016 verschenen documentaire Transit Havana. De film volgt drie transgender vrouwen die in de Cubaanse hoofdstad wachten op hun geslachtsaanpassende operatie. Deze wordt uitgevoerd door een Nederlandse en Vlaamse topchirurg. Zij zijn uitgenodigd door Mariela Castor, de dochter van de president, die een behandelprogramma voor transgenders doorvoert in het van oudsher transfobische land.